Bài viết

MỘT SỐ NGUYÊN TẮC VỀ THƠ LỤC BÁT

Tôi đọc được bài viết ”Một số nguyên tắc về thơ Lục Bát” in trong cuốn TÌM HIỂU CÁC THỂ THƠ của tác giả Lạc Nam, Nhà xuất bản Văn học ấn hành năm 1996. Điều này có lẽ nhiều người đã biết nhưng cũng có người chưa biết như tôi vậy xin giới thiệu để mọi người cùng tham khảo.

I- KẾT CẤU
Lục Bát là thể thơ cổ truyền của ta, nó ăn sâu bắt rẽ trong nhân dân, thể hiện rõ tính dân tộc của thơ Việt Nam. Gọi là Lục Bát vì có 2 câu đi liền với nhau trên 6 từ và dưới 8 từ. Đây là thể thơ phổ biến nhất trong nhân gian dưới các dạng Thơ, ca dao, tục ngữ, hò vè…Áng thơ văn Lục Bát hay nhất dài nhất và phổ biến nhất trong nhân gian là: Truyện Kiều.
Trong phạm vi nào đó, có thể thoát ra ngoài khuôn khổ này, gọi là Lục Bát biến thể, thường thì hay dùng trong các vở chèo, hát văn, hát ru, hát ví, cò lả, trống quân, sẩm xoan, bài chòi… 

II- Ý VÀ TỪ

A/ Ý: Tức là nội dung câu thơ muốn nói gì, Ví dụ (VD):
Bầu ơi thương lấy bí cùng/ Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn. Ý nói: Tuy không cùng một mẹ đẻ ra, nhưng là người cùng làng cùng xóm thì nên thương yêu nhau.

B/ TỪ: Dùng lời lẽ, từ ngữ để diễn tả ý muốn nói VD: 
Cái quạt mười tám cái nan/ Ở giữa phất giấy hai nan hai đầu/ Quạt này anh để che đầu/ Đêm đêm đi ngủ chung nhau quạt này/ Ước gì chung mẹ chung thầy/ Để ta giữ lấy quạt này làm ghi. Tả cái quạt rất cụ thể, tác dụng của nó và mối tình cảm quan hệ nam nữ do cái quạt tạo nên, lời rất mộc mạc tình tứ.
Hay như 6 câu mở đầu Truyện Kiều Nguyễn Du phân tích hai chữ Tài và Mệnh:Trăm năm trong cõi người ta/ Chữ Tài chữ Mệnh khéo là ghét nhau/ Trải qua một cuộc bể dâu/ Những điều trông thấy mà đau đớn lòng/ Lạ gì bỉ sắc tư phong/ Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen.
Ý nói: Tạo hóa sinh ra con người, thường hay đưa ra những mâu thuẫn, con người đủ tài đủ sắc, nhưng lại vướng cái mệnh không ra gì, được bên nọ, mất bên kia.
Còn về từ sử dụng rất tài tình, có mở đầu, có phân tích bình luận và có kết thúc, không thừa thiếu từ nào.

III VẦN

A/ VẦN: Là những từ cùng âm điệu với nhau như nhịp cầu nối liên cho người ta dễ nhớ, dễ thuộc, không có vần thì rất khó nhớ. Trong Thơ Lục Bát vần rất đơn giản, có 2 loại vần:
1/ Vần bằng: Nói chung vần của câu lục cũng như câu bát đều là thanh bằng. Có 2 loại:
– Vần cước (vần chân) (vc) ở cuối câu lục và cuối câu bát.
– Vần yêu (vần lưng) (vl) ở giữa câu bát (từ thứ 6 hoặc cá biệt ở từ thứ 4) VD:Trên trời mây trắng như bông (vc)/ Ở giữa cánh đồng,(vl) bông trắng như mây(vc)/ Cô kia má đỏ hây hây(vc)/ Đội bông như thể đội mây(vl) về làng.. Như vậy từ thứ 6 của câu lục lại tiếp vần chân của câu bát ở từ thứ 8 ở trên (trên là MÂY dưới là HÂY). Vì vậy gieo vần rất quan trọng, một câu lục bát mà đọng được ở trong đầu óc người ta là nhờ có vần. Vần lưng và vần chân liên tiếp móc nối với nhau.
2/ vần trắc: Trong thơ lục bát vần trắc rất ít dùng thỉnh thoảng chỉ có ở trong phong dao, mà thường mỗi bài chỉ có 1, 2 câu vần trắc như: Tò vò mày nuôi con nhện/ Đến khi nó lớn, nó quện nhau đi/ Tò vò ngồi khóc tỷ ti/ Nhện ơi, nhện hỡi mày đi đằng nào.

B/ LẠC VẬN (lạc vần)
Nghĩa là câu lục gieo 1 vần, xuống câu bát (ở từ thứ 6 vần lưng) lại tiếp vần khác, làm cho câu thơ đọc lên không có âm điệu, khó mà nhớ được, tức là vần lưng câu đi sau không khớp với vần chân câu đi trước, hoặc 2 vần chân của câu trước và câu sau không khớp với nhau. Ví dụ bài”Chưa hết đâu anh” tập thơ CLB SKNT HK (năm 1987): Văn nghệ nhiệm vụ hát hò/ Ngâm thơ ca múa tự do cho MÌNH (vc)/ Anh mừng phấn khởi biết BAO(vc). Hai vần chân của câu bát trước (MÌNH) và câu lúc sau (BAO) không khớp nhau.
Hay cũng trong bài ấy: Chọn người giao việc đích DANH/ Thế là cúng tạn yên TÂM bước đầu, vần chân của câu lục trước (DANH) và vần lưng của câu bát sau (TÂM) không ăn khớp nhau..

C/ VÂN CHÍNH VẦN PHỤ
– Vần chính là vần đã gieo trước, nếu vần của câu sau cũng cùng âm thanh như thế thì vẫn là vần chính. Thí dụ (Kiều) Một thiên bạc mệnh lại càng não NHÂN/ Phong lưu nhất mực hồng QUẦN/ xuân xanh sấp sỉ tới TUẦN cập kê. Nhân quân tuần đều là những vần chinh.
– Vần phụ (vần thông) gieo na ná như vần chính ví dụ: Nghĩ nguồn cơn, lại sụt sùi nguồn cơn (vần chính)/ Giọng Kiều rền rĩ trước loan (vần phụ)/ Nhà huyên chợt tỉnh hỏi cơn (trở lại vần chính) cớ gì (v. chính mới)/ Cớ sao trằn trọc canh khuya (V. phụ)/ Màu hoa lê đã đầm đìa (v. chính) giọt mưa (v. chính mới)/ Thưa rằng chút phận ngây thơ (v. phụ)/Dưỡng sinh đôi nợ tóc tơ (v. chính) chưa đền.
Ở đây vần oan (loan) na ná với vần ơn (cơn) và vần ơ (thơ) na ná với vần ưa (mưa) là vần phụ.

D/ ĐIỆP VẬN (trùng vần)
Tức là vần tiếp theo giống hệt như vần trước ví dụ (cũng trong bài trên): Thời cơ anh nắm phong trào đưa LÊN/ Việc này cũng phải nói LÊN. Những trường hợp này nên tránh
Có trường hợp gieo vần giống nhau trong một bài thơ, hoặc cách nhau chỉ vài ba câu đã trở lại vần ấy, ví dụ: Rồng đưa xuân trở về rồi/ Bể khơi xanh thắm bầu TRỜI xuân tươi/ Mưa xuân làm đẹp biển TRỜI.
Hay như: Xuân về nhuộm thắm lòng HOA/ Trăng xuân dọi khắp sơn hà sáng trong/ Thi nhân xuân tứ phiêu bồng/ Thơ xuân dưới nguyệt, rượu nồng bên HOA/ Trăng xuân lồng bóng tiệc HOA trước thềm. Trong mấy câu thơ trên có 2 từ TRỜI và 3 từ HOA liền nhau.

Đ/ PHONG YÊU 
Trong một câu thơ bố trí trùng vần là phong yêu (lưng con ong). Nghĩa là cả vân lưng và vần chân đều trùng một vần, ví dụ: Biển khơi xanh thắm bầu TRỜI xuân TƯƠI Trong bài “Xuân đón bạn” của Như Hoa: Xa xôi cách núi cách sông/ Cách trời , cách biển nhưng KHÔNG cách LÒNG/ Dù cho đạn nổ bom rơi/ Càng ngời chất thép vẫn TƯƠI tình ĐỜI. 

IV- NIÊM LUẬT THANH ĐIỆU BẰNG TRẮC

A/ THANH BẰNG (bình) những từ không dấu là thanh bằng cao hoặc thanh ngang. Những từ mang dấu huyền là thanh bằng thấp hoặc thanh huyền, Những từ thuộc 2 thanh bằng:
– Thanh bằng cao (thanh ngang): Tôi, anh…
– Thanh bằng thấp (thanh huyền): Về, làm, mà…

B/ THANH TRẮC Những từ có dấu: sắc, nặng, hỏi, ngã đều thuộc 4 thanh trắc. 
Như vậy là âm ngữ Việt Nam có 6 thanh: Ngang, huyền, sắc, nặng, hỏi, ngã.

C/ BỐ TRÍ THANH BẰNG THANH TRẮC THƠ LỤC BÁT- NIÊM LUẬT BẰNG TRẮC.

Mô hình 1: Áp dung cho cả câu lục và câu bát:
– Từ thứ 2 của câu lục và câu bát phải là thanh bằng
– Từ thứ 4 của câu lục và câu bát phải là thanh trắc
– Các từ số 2,4,6 và 8 phải dứt khoát theo đúng luật bằng trắc.
– Các từ số 2 và số 4 của câu lục NIÊM với từ số 2 và số 4 của câu bát
– Các từ 1, 3, 5 của câu lục và các từ 1, 3, 5, 7 của câu bát TỰ DO.VD
Trăm(1) năm(2) trong(3) cõi(4) người ta(6)
Chữ(1) tài(2) chữ(3) mệnh(4) khéo(5) là(6) ghét(7) nhau(8)

Dập(1) dìu(2) tài(3) tử(4) giai(5) nhân(6)
Ngựa(1) xe(2) như(3) nước(4) áo(5) quần(6) như(7) nêm(8).

Mô hình 2: Riêng cho câu lục: Ở câu lục có bố trí từ thứ 2 là thanh trắc, thì phải đưa vào dạng tiểu đối, Tức là chia câu lục ra làm 2 vế, mỗi vế 3 từ có đối nhau như:
Khi tỉnh rượu, lúc tàn canh.
Nước vỏ lựu, máu mao gà.
Khi gió gác, khi trăng sân.
Người quốc sắc, kẻ thiên tài.
Khi tựa gối, khi cúi đầu.
Các từ số 2, số 3 dứt khoát phải là thanh trắc, từ thứ 6 dứt khoát phải là thanh bằng (vì là vần chân tiếp vần chân của câu bát). Từ thứ 5 nên bố trí thanh bằng để đối cho cân khi cần thiết, ví dụ: Khi(1) tựa(2) gối(3), khi(4) cúi(5) đầu(6), các từ 1, 4, 5 tự do.

Mô hình 3: Riêng cho câu bát: Ở câu bát nếu bố trí từ số hai là thanh trắc – Từ số 2 và 6 nhất thiết phải là thanh trắc, từ số 4 và 8 nhất thiết phải là thanh bằng, Các từ 1, 3, 5, 7 tự do.ví dụ: Trèo lên cây khế hái hoa/ Bước(1) xuống(2) vườn(3) cà(4) hái(5) nụ(6) tầm(7) xuân(8). Hay: Trên trời mây trắng như bông/ Ở(1) dưới(2) cánh(3) đồng(4) bông(5) trắng(6) như(7) mây(8). Và: Ông nghè sai lính ra ve/ Em(1) lạy(2) ông(3) nghè(4) em(5) đã(6) có(7) con(8)…
Tuy nhiên trường hợp này chỉ áp dụng cho phong dao hoặc vè trong dân gian. Còn trong văn chương nghệ thuật thì không nên dùng, ví như trong Truyện Kiều không có một câu bát nào mà từ số 2 là thanh trắc cả.
Các thanh bằng trắc, thể hiện nhạc điệu của câu thơ, bố trí sai sẽ mất nhạc, sinh ra khổ độc (khó đọc),vừa kém hay, vừa khó nhớ. Việc sắp xếp bằng trắc cũng phải theo một luật lệ nhất định.
Chú ý: +Tuy cùng là thanh bằng, cũng cần phân biệt thanh ngang và thanh huyền. Nếu ở câu bát mà bố trí vần lưng và vần chân cùng thanh huyền hoặc cùng thanh ngang cả thì sẽ mất nhạc, không thành thơ mặc dù bố trí rất đúng vần.
+ Để các thanh được cân đối, thì từ 2 và từ 6, tuy cùng là thanh bằng, nhưng phải bố trí 1 cao, 1 thấp, ví dụ: Từ 2 là thanh huyền, thì từ 6 phải là thanh ngang hoặc ngược lại thì nhạc điệu mới hài hòa được. Ví dụ: Vó CÂU vừa đóng dặm TRƯỜNG/ Xe HƯƠNG nàng cũng thuận ĐƯỜNG quy ninh.

Bài viết của Lạc Nam
Nguyễn Sỹ Đào trình bày

CHIỀU HOÀNG HÔN
Những vần thơ dung dị chân tình

Kính thưa: Các ông, các bà, các bác các thi huynh thi hữu khách quý của gia đình Nhà thơ Nguyễn Đức Pha, Nguyễn Thị Thịnh.
Kính thưa: Gia đình nhà thơ Nguyễn Đức Pha.

Hôm nay gia đình nhà thơ Nguyễn Đức Pha tổ chức kỷ niệm 45 năm ngày cưới và giới thiệu tập thơ “Chiều hoàng hôn”. Tôi vinh dự phát biểu mở đầu chương trình giao lưu thơ…Lời đầu tiên cho phép tôi gửi tới quý vị khách qúy và gia đình nhà thơ Nguyễn Đức Pha lời chúc sức khỏe, chúc buổi gặp mặt thân mật này thật ấm áp tình người, tình thơ để lưu lại với gia đình nhà thơ Nguyễn Đức Pha một kỷ niệm đẹp.
Thưa quý vị:
Tôi và nhà thơ Nguyễn Đức Pha thật có duyên, chúng tôi biết nhau từ những năm 80 của thế kỷ trước, rồi về công tác cùng sở (Sở Nông nghiêp và phát triển nông thôn); cư trú cùng một phường, phường Đồng Tâm, thành phố Yên Bái; Sinh hoạt cùng Câu lạc bộ thơ Phố mới Trung Tâm và cùng Chi hội thơ Đường luật tỉnh Yên Bái.
Đặc biệt duyên thơ có nhiều kỷ niệm không kém mối tình đôi lứa… chúng tôi đã có chung tập thơ “Sắc thu” do Sở TTTT Yên Bái cấp phép lưu hành đây là một trong những tập thơ xướng họa đầu tiên về thơ Đường luật luật tỉnh Yên Bái.
Rồi giao lưu thơ trên trang Blog My opera, trang WorPress.com…tối tối vào mạng đọc thơ nhau, gặp tứ thơ hay là gửi lời bình, là gieo vần họa: Qua nhà Nguyễn Đức gặp vần yêu/ Chằn chọc thâu đêm bởi chữ miều. Hay:Xướng họa đôi vần thơ của bạn/ Vịnh ngâm dăm khúc thơ nhà thơ. Cưa thế…cứ thế…và cứ thế chúng tôi có với nhau mấy chục bài xướng- họa.
Trong tập thơ “Bách nhân thi họa” ấn phẩm lưu hành nội bộ Nhà thơ Nguyễn Đức Pha cũng in cho tôi hàng chục bài, cảm động hơn nhà thơ đã giành cho tôi vị trí trang trọng trong tập thơ là người biên tập.
Kính thưa quý vị:
Để có món quà tinh thần mừng kỷ niệm 45 năm ngày cưới và chúc thọ tuổi 70, đặt dấu ấn cho quá trình sáng tác, để thơ được hòa nhập vào dòng chảy thi đàn, được quảng bá rộng rãi tới mọi người, nhà thơ Nguyễn Đức Pha đã cho ra mắt bạn đọc tập thơ “Chiều hoàng hôn” do Nhà xuất bản Văn học ấn hành. Và ông đã giành cho tôi vinh dự được giới thiệu tập thơ này. Tôi nghĩ đây là việc làm quá sức vì khả năng cảm thụ văn thơ có nhiều hạn chế, lại thiếu kiến thức phê bình văn học chắc không khai thác được điều hay, nét tinh túy trong tập thơ…Nhưng cũng xin nêu một vài suy nghĩ để quý vị cùng trao đổi.
“Chiều hoàng hôn” là tập thơ đẹp về hình thức, đằm thắm về nội dung. Bìa màu vàng rơm tươi sáng, phong cảnh trang nhã nhất quán với tên sách. Bài viết sâu sắc nhiều suy tư, vần điệu mượt mà truyền cảm, đúng là: “Hình thức nào nội dung nấy”.
Nói về tên tập thơ tôi có suy nghĩ khác với một số độc giả cho nhà thơ Nguyễn Đức Pha ám chỉ tác phẩm ra đời muộn mằn… Theo tôi “Chiều hoàng hôn” không phải là buổi chiều chung chung, mà có không gian cụ thể, là khoảnh khắc chuyển giao giữa ngày và đêm, thời khắc giầu cảm xúc nhất. Nếu ai đã từng xa mẹ, xa quê thì ráng chiều càng làm cho nỗi nhớ niềm thương thêm da diết khó có thể quên. Đây là lúc đàn chim về tổ, mái mơ lên chuồng và ai nấy đều trở về tổ ấm sau một ngày mưu sinh, để cùng chung vui ghạnh phúc gia đình và cùng nhau đón ngày mới. “Chiều hoàng hôn” không phải là sự kết thúc mà là sự bắt đầu.
Tập thơ “Chiều hoàng hôn” với gần 130 bài trong đó có hơn 20 bài thơ sáng tác theo thể thơ Lục Bát còn chủ yếu là thơ Cách luật. Đây là thi phẩm rực rỡ sắc màu, dào dạt cung bậc thanh âm. Bằng lối tả thực nhà thơ Nguyễn Đức Pha đã gửi vào mỗi trang thơ niềm suy tư khát vọng; tình yêu tha thiết thủy chung; có cả chăn chở, phê phán và không thiếu những vần thơ ẩn dụ rất dí dỏm, rất trào lộng.
Viết về thiên nhiên, thông qua những bài: Vịnh sen, Vịnh liễu, Vịnh lộc vừng, Vịnh bìm bìm, Vịnh voi đá…Tả: Cây thông, Cây nguyệt quế, Cây thanh long, Hoa quỳnh, Hoa trinh nữ…là những vần thơ ca ngợi: cảnh, tình, hương, sắc. Nhưng mỗi bài lại có một nét riêng: Bài Vịnh sen tác giả khảng định một nhân cách đẹp, vững vàng không tha hóa. Bao đời thanh bạch nơi bùn đất/ Muôn kiếp thẳng ngay chốn nước tanh. Bài Vịnh bìm bìm tác giả lại cảnh tỉnh những người sống dựa dẫm, cậy thần cậy thế thì hãy liệu. Cành rơi dậu đổ không nương náu/ Cơ hội dâu còn hết ngẩng cao.
Vịnh thì như vậy, tả cũng rất sắc sảo: Cây thông hiên ngang trước giông bão, Trinh nữ khiêm nhường trinh tiết. Thưởng thức nhìn xa đừng động đến/ Yêu hoa chỉ ngắm chớ mần thinh (Hoa Trinh nữ). Cây thanh long quen sống kham khổ nhưng vẫn cho đời hoa thơm trái ngọt. Đất đồi sỏi đá luôn tươi tốt/ Cát bụi cằn khô vẫn trổ bông (Cây thanh long).
Viết về suy tư hoài niệm Nhà thơ Nguyễn Đức Pha có một loạt bài viết theo ngón chơi “Nhất thủ thanh” như các bài: Thơ, Yêu, Sợ, Say, Nợ, Thu, Trả…và các bài: Hoài niệm, Mua danh, Thăm quê, Một thời, Giám đốc…Đọc những bài này ta thấy ông nhìn đời, nhìn sự vật không bằng lặng. Người sợ: “Mùa xuân đến nhanh”, “Tình cũ còn vương” nếu đọc qua thì thấy thật vô lý, nhưng ngẫm kỹ thì ra ông nói đúng. Mùa xuân đến nhanh ắt mau già, tình cũ còn vương lại làm sao giữ ấm được mái nhà.
Tác giả nói về say cũng thật bình dị: Say cảnh…say trăng…say đàn…say họa…những thứ ấy ai mà chẳng say nhưng Nguyễn Đức Pha khảng định: Say tình trong trắng luôn tròn trịa/ Say mãi từ khi trẻ đến già (Say), thì thật tuyệt, thật hoàn hảo.
Còn với quê hương, nghiệp nghề cũng nhiều chăn chở: Tình quê sâu nặng như lòng mẹ/ Nghĩa cả sao quên cảnh khó nghèo (Thăm quê). Yên Bái thành danh tâm để nhớ/ Bắc Ninh sinh hạ nghĩa còn vương (Giám đốc). Ấy là cái lẽ: “Ăn quả nhớ người trồng cây”.
Viết về danh thắng cũng có hơn chục bài thơ dọc theo chiều dài đất nước: Từ Cổng Trời…Sa Pa đến Côn Sơn…Bái Đính rồi Yên Tử Hạ Long đến Núi Hàm Rồng… Thành Cổ. Thế mấy biết ông đi nhiều, biết rộng. Mỗi nơi ông qua, mỗi miền ông tới, ông đều ghi lại bằng thơ: tả cảnh, vịnh tình, tôn vinh, ngưỡng mộ: Sa Pa huyền thoại nơi hò hẹn/ Chỉ một lần thôi nhớ đến già (Sa Pa). Bạn tình xao xuyến say sưa ngắm/ Thi sỹ bâng khuâng nấy tứ thơ (Núi Bài Thơ). Nước nước non non thất hữu tình/ Trời trong biếc biếc ngắm xinh xinh (Phong cảnh Thác Bà). Rồi trầm trồ thán phục: nào là tháp, là chuông, nào là hồ, là tượng cái gì cũng nhất và số khách du thăm, số người công đức cũng không kém…Nhất lắm khách du thăm vãng cảnh/ Nhất người công đức dựng trăm tòa (Bái Đính).
Cảnh tình thật huyền ảo gọi mời người tới, níu giữ người qua, để lòng thêm lưu luyến: Hang tiên lấp lánh dòng xanh ngọc/ Thạch nhũ hoa cười tý tách rơi (Thắng cảnh Tràng An). Và cảm thông chia sẻ ngợi ca: Đức hạnh công dung mà phận bạc/ Phù hoa danh tiết lỡ duyên đời (Hòn Vọng Phu).Tạo lập Hoàng Thành mưu chiến lược/ Xây nên Quốc Tử sách tô hồng (Thăng Long Hà Nội).
Viết về tình yêu, tình cảm gia đình Nhà thơ đã để lại một dấu lặng, người đọc không khỏi chạnh lòng: Ngẫm lại đời ta một nỗi sầu/ Nghĩa cha tình mẹ biết tìm đâu. Và: Lòng mơ phụ mẫu khi mờ ảo/ Bay đến với người ứa lệ châu (Bất hạnh). Phải chăng mất mát này đã tạo đà cho Nhà thơ vươn tới, tiếp cho Nhà Thơ thêm nghị lực vượt lên trước gian khó đường đời, nâng cánh cho hoài bão ước mơ bay xa…bay xa…Sự thực Nhà thơ Nguyễn Đức Pha đã có tất cả: Gia đình đầm ấm hạnh phúc, các con thành đạt, các cháu chăm ngoan thảo hiền.
Ta hãy đọc những vần thơ ông viết cho các cháu Nội, với những tứ thơ dung dị, chân tình thì hay ông yêu cháu biết nhường nào. Cháu nội đích tôn danh Đức Duyệt/ Nam nhi con trưởng tiếng vang xa (Cháu nội đích tôn).Nguyễn nối tông đường mãi tỏa hương/ Đức Minh tên đặt sáng vừng dương (Cháu nội Đức Minh). Bà muốn Khai Dương lòng hiếu nghĩa/ Nội vui, ngoại mến sớm thành danh (Cháu nội Khai Dương). Nguyễn nở cho đời một đóa hoa/ Khánh Linh tên đặt thật kiêu sa (Cháu nội Khánh Linh). Hà sinh tộc sử mở thêm trang/ Hà đẹp như tranh dát ánh vàng (Cháu nội Nguyễn Thúy Hà). Hằng yêu cha mẹ tâm ngời sáng/ Hằng quý ông bà đức mãi trong (Cháu nội Thúy Hằng).
Thưa quý vị:
“Chiều hoàng hôn” là tập thơ đẹp cả về hình thức và nội dung của một người có bút lực xung mãn, có thủ pháp vững chắc nhờ dày công rèn rũa và lao đông nghiêm túc. Nhất là trong việc xử dụng câu chữ vần điệu. sự vận dụng sáng tạo trong các lối viết: Khoán thủ, nhất thủ thanh, thủ vĩ ngâm, thất ngôn, ngũ ngôn bát cú, lục bát thuận nghịch độc, tuần hoàn bất luận thi…Nhà thơ Nguyễn Đức Pha đã kế thừa và phát huy một cách nhuần nhuyễn tinh hoa thơ Đường luật làm nên một vừng dương Đường thi của riêng mình.
Xin chúc mừng Nhà thơ, kính chúc ông sức khỏe, mong ông có nhiều sáng tác hay được đăng đàn. Kính chúc quý đại biểu và gia đình Nhà thơ dồi dào sức khỏe, gia đình hạnh phúc, cuộc sống đầy ắp nguồn vui.

Xin trân trọng cảm ơn!
Nguyễn Sỹ Đào
Yên Bái ngày 9/ 3/ 2014

 

THU VẮNG NHƯNG KHÔNG VẮNG

Kính thưa- Các thi huynh, thi hữu
– Tác giả thơ Phùng thị Mão

Sau một thời gian miệt mài lao động nghiêm túc, tác giả thơ Phùng Thi Mão đã gửi tới bạn thơ và những người yêu thơ thi phẩm “Thu vắng” để cảm ơn sự mến mộ của mọi người đối với thơ của chị. Làm quà tặng cho sự yêu mến của bạn thơ đã ghép vần, chắp tứ làm nên thi phẩm này.
Tác giả thơ Phùng Thị Mão đã trân trọng mời chúng ta tới tư gia của chị, cùng chị chung vui thành quả lao động bấy nay chị ấp ủ.
Thưa các bạn thơ
Khách mời hôm nay là một số tác giả thơ có thơ tặng, thơ giao lưu in trong tập “Thu vắng”. Một điều đặc biệt không chỉ là các bạn thơ trong CLB thơ Việt Nam, CLB thơ Bút Xuân, Hội thơ Đường Luật Việt Nam ở tỉnh nhà mà còn có các bạn thơ ở tỉnh bạn.
Tôi vinh dự được chị mời phát biểu lời ngỏ cho buổi gặp gỡ này. Với tư cách cá nhân, thay lời Tác giả thơ tôi nhiệt liệt chào mừng và trân trọng cảm ơn sự hiện diện của các thi huynh, thi hữu. Chúc các anh, các chi dồi dào sức khỏe, gia đình hạnh phúc, cuộc sống có nhiều niềm vui và sáng tác được nhiều thi phẩm hay cho đời. Chúc buổi hội ngộ này đầy ắp niềm vui, tưng bừng thơ- nhạc. Mong buổi giao lưu này không chỉ là kỷ niệm đẹp riêng của Tác giả thơ Phùng Thị Mão mà còn là của tất cả chúng ta.
Thưa các bạn thơ
Tác giả thơ Phùng Thị Mão bút danh Phùng Vân sinh ra và lớn lên ở xã Báo Đáp, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái. Bên bờ sông hồng đỏ nặng phù sa. Một vùng quê màu mỡ trù phú, bốn mùa cây trái xanh tươi, một thời là lá cờ đầu về Hợp tác xã sản xuất Nông nghiệp của tỉnh và miền Bắc Xã hội chủ nghĩa.
Tốt nghiệp PTTH chị thi đỗ trường THSP, học chuyên khoa Toán- Ly, ra trường trở thành thầy giáo là kỹ sư tâm hồn, yêu nghè, yêu trò chị đã phấn đấu không biết mệt mỏi cho sự nghiệp Giáo dục Đào tạo nên đã đạt được nhiều thành quả tốt đẹp. Là giáo viên giỏi cấp trường, cấp thành, rồi trở thành cán bộ quản lý ở một trường lớn của thành phố.
Chị xây dựng gia đình và có tổ ấm rất hạnh phúc. Chồng chị anh Nguyễn Dũng kỹ sư thủy lợi, nhất mực yêu vợ thương con, thành đạt trong công tác, là một cán bộ quản lý cấp ngành có năng lực. Anh chị có hai người con gái xinh xắn, chăm ngoan, học giỏi.
Cuộc đời thật êm ả, đầy ắp niềm vui, niềm hạnh phúc. Hoa trái đang độ chín thì bất hạnh ập đến, anh Dũng chồng chị không may bị lâm bệnh hiểm nghèo, đã vĩnh viễn ra đi về cõi vĩnh hằng chỉ kịp lo gia thất cho con gái lớn, con gái thứ hai cũng đã tốt nghiệp đại học xong chưa kịp lo việc làm. Thực đúng như câu danh ngôn Nga: “ Nguồn vui nào cũng có nỗi buồn của nó”.
Thế rồi! việc lớp việc trường, việc nhà một vai chị gánh vác. Xong được bạn bè, đồng nghiệp chia sẻ, lãnh đạo ngành nơi anh, nơi chị công tác giúp đỡ, động viên chị đã nguôi dần nỗi đau, vững vàng hơn trước những thử thách mới.
Các cháu: con gái, con rể giờ đã có công ăn việc làm ổn định, đã yên bề gia thất và thành đạt trên cương vị công tác mình đảm nhiệm. Con rể cả hiện là lãnh đạo văn phòng UBND tỉnh.
Năm 2005 chị rời nhiệm sở, nghỉ hưu, cứ tưởng được sống an nhàn bên con cháu, thảnh thơi giao lưu cùng bạn bè thân hữu gần xa. Nhưng tai họa lại ập tới, chị bị tai biến mạch máu mão để lại di chứng liệt nửa người…Đúng là: “Họa vô đơn chí”.
Cứ tưởng thế là hết, nhưng nghi lực và niềm tin đã dựng chị đứng dây. Chị tìm đến với thơ như một điểm đến đã hẹn…Chị hào hứng, say sưa chào đón niềm vui mới. Những âu lo, những chăn chở, nỗi phiền muộn và cả đau yếu khi trái gió trở trời cũng phải chịu thua một tâm hồn thơ trào lộng.
Chị là người rất quyết đoán, không tự ty và sống hết mình cho công việc mình yêu thích. Chị đã tham gia CLB thơ Bút Xuân, CLB thơ Việt Nam, Hội thơ Đường luật Việt Nam và Hội giáo chức tỉnh.
Chỉ mấy năm thôi chị đã có nhiều thơ đăng báo, in sách ở trung ương và địa phương, điều đó là ao ước của nhiều người cầm bút. Chị đã có 2 tập thơ in riêng (Lưu hành nội bộ) do chính một tay mình biên soạn, trình bày. Vâng! Một tay: cả nghĩa đen, nghĩa bóng tròn trịa đó là tập thơ “Chiều nhớ” và “Thu vắng”.
Thơ chị viết dung dị, đằm thắm giầu chất chữ tình. Vần điệu mượt mà uyển chuyển, ít khi thấy triết lý nặng nề, câu chữ phá cách. Nên được mọi người đón nhận chia sẻ chân tình.
Tập thơ “Thu vắng” với trên 100 bài được chia thành ba phần đó là: Tâm sự cùng thơ, Ân tình bè bạn và Giao lưu xướng họa.

Phần I: Tâm sự cùng thơ có gần 50 bài đủ mặt các thể loại: Thơ mới, thơ tự do, thơ Đường luật, nhưng chủ yếu là thơ Lục Bát. Theo tôi đây là thể thơ rễ biểu đạt những suy tư thầm kín của lòng trước cảnh sắc quê hương về gia đình bạn hữu, về cuộc sống và tình yêu…Ví như các bài: “Đọng mãi lời ru”. Là lời mẹ trìu mến mong con khôn lớn trưởng thành. “Chiều thu” hẹn hò chờ đợi. “Thu nhớ” nhớ mong thương tiếc người đi xa. “Thuyền và biển” nỗi xốn xang của bến vắng thuyền. Đặc biệt là bài “Lẽ đời” điển hình cho cách biểu đạt ấy:

Thời gian ngắn chửa tày gang
Bởi nên chưa biết là vàng hay thau
Tháng năm nước chảy qua cầu
Nghĩa tình cũng phải dãi dầu nắng mưa.

Vàng dòng đắt mấy cũng mua
Nếu cần thử lửa có thừa đâu anh
Đường dài càng thấu nghĩa nhân
Đường đời càng trải càng gần nhau hơn.

Thưa các anh các chi:
Phần II và III có trên 50 bài gồm những bài do bạn thơ tặng hoặc mời họa. Ta gặp ở đây nhiều tác giả ở nhiều vùng miền trong nước; Nào là: thành phố Hồ Chí Minh, Bình Định, Vũng Tàu, Đồng Tháp. Nào là: Nghệ An, Hà Nội, Hải Dương, Hải Phòng, Nam Định, Thái Nguyên, Phú Thọ và rất nhiều bạn thơ của tỉnh nhà.
Thế mấy biết chị là người thực hạnh phúc, được mọi người yêu quý kính trọng sẵn sàng chia sẻ, cảm thông. Mong được giao lưu, được kết tình huynh đệ.

Thơ tặng, thơ giao lưu là những thi phẩm đẹp thấm đậm nghĩa tình, nồng nàn âm sắc, có địa chỉ cụ thể, không hời hợt chung chung. Hơn bốn mươi bài thơ họa chủ yếu là thơ Cách luật, trong đó có 3-4 bài họa thơ lục bát. Những bài họa thơ Đường chị đều họa y vần không họa đảo hoặc họa loạn vận khi gặp những vần khó như một số người vẫn thường làm. Chị xử lý rất tinh tế và nhuần nhuyễn nhưng vẫn bán sát nội dung của bài xướng.
Trong sáng tác thơ Đường Luật cái khó nhất là đối ngẫu (chỉnh đối) ở cặp Thực và cặp Luận, đồng thời thực luận phải phân minh, bài thơ phải nhất quán tránh để: “ Đầu Ngô, mình Sở”. Tôi nhận thấy chị khá vững vàng trong dùng từ ngữ và nắm rất chắc về luật. Bài thơ “Nụ hôn đầu” phần nào nói lên điều đó.

Nụ hôn vụng dại buổi ban đầu
Ngây ngất trong ta đến mãi sau
Ánh mắt đưa duyên lòng muốn ngỏ
Bờ môi bỏng cháy ý mong trào
Lời yêu anh chứng cùng vầng nguyệt
Câu nguyện em thề có bóng sao
Kỷ niệm in sâu vào ký ức
Bao năm mà ngỡ mới hôn nào.

Họa thơ lục bát giữ nguyên vần chân, vần lưng là rất khó, nhưng với chị điều đó thực đơn giản, phải chăng chuyên mục “Thi họa Lục Bát” mà chị tham gia rất đều đã giúp chị có nhiều kinh nghiệm quý.
Thưa các anh các chị:
Trên đây là vài lời nhận xét khi độc tập thơ “Thu vắng” ấn phẩm lưu hành nội bộ của tác giả thơ Phùng Thị Mão. Những nhận xét thật sơ sài nông cạn chưa làm rõ được giá trị nghệ thuật và tính nhân văn trong thơ chị. Mong các anh, các chi đọc “Thu văng” và có chia sẻ với tác giả.
Xin trân trọng cảm ơn
Nguyễn Sỹ Đào
Yên Bái ngày 9/ 10/ 2012

 

NGŨ ĐỘ THANH

Lời dẫn : Nhà thơ TUYEN45 có trích thư Nguyên Xuân như sau: Có một nhóm thơ ĐƯỜNG LUẬT (là người Việt Nam ở nước ngoài) làm thơ Đ.L. theo kiểu rất quái gọi là “ Ngũ độ thanh” Trong mỗi câu không được lặp lại bắt kì thanh trắc nào, nếu câu có 3 từ trắc (ba dấu khác nhau) ( và thêm 2 từ có thanh bằng ). Với những câu có 4 từ trắc thì phải dùng hết: sắc, hỏi, ngã, nặng (và thêm 1 từ có thanh bằng) .Câu thơ không kể thanh không. Hai từ liền nhau phải khác thanh.

Trần Ngọc Bích/ Vĩnh Phúc sưu tầm và giới thiệu

THƠ GIAO LƯU “NGŨ ĐỘ THANH”

KHOAN HÃY HỎI
(Mượn vần bài Đất Vị Hoàng của nhà thơ Trần Tế Xương)

Quan còn ở tít mãi tầng không
Phật hẳn đang nhìn rõ núi sông
Vỗ ngực beo hùm con đuổi bố
Lòi đuôi quái quỷ vợ khinh chồng
Còn đâu nếp cũ tình sao bạc
Ngẫm lại lề xưa ý chẳng đồng
Hãy tự răn mình khoan chớ hỏi
Quan còn ở tít mãi tầng không .

Trần Ngọc Bích

CŨNG PHẢI HỎI
(Viết theo “Ngũ độ thanh”)

Ngẫm cảnh nhà kia có tệ không
Danh hiền bỗng chốc đổ vào sông
Nuôi thầy bảo chữ lo sài vợ
Mướn ở chăm vườn sợ cuỗm chồng
Lũ trẻ ngu đần đau tháng hạ
Rào thưa dậu nát tủi ngày đông
Thôi đành nuốt hận cầu yên ổn
Ngẫm cảnh nhà kia có tệ không.

Nguyễn Sỹ Đào

CÙNG VUI
(Theo ngón thơ “Ngũ độ thanh”)

Thử sức chơi cùng “ngũ độ thanh”
Trung thành với luật chả cần nhanh
Vần đang ẩn hiện chờ sương sớm
Chữ để phơi mình nhuộm nắng hanh
Vẫn bảo Nàng Thơ nhiều lí luận
Đâu ngờ bạn hữu lắm tài danh
Ta về luyện bút cầm cho vững
Thử sức chơi cùng “ngũ độ thanh”.

Trần Ngọc Bích

QUÊ TÔI
(Họa bài “Cùng vui”)

Nghĩa nặng tình sâu đất Bảo Thanh
Về thăm vội vã đáp tàu nhanh
Từng đêm hẹn ước lòng không mỏi
Mỗi sáng chờ trông dạ chả hanh
Đất võ dư thừa chùm quả ngọt
Làng văn Chẳng thiếu bậc lừng danh
Niềm tin gửi trọn miền sơn cước
Nghĩa nặng tình sâu đất Bảo Thanh.

Nguyễn Sỹ Đào

THƯA CỤ BÍCH
(Viết theo “Ngũ độ thanh”)

Cũng định hay là bỏ sới chơi
Vì không viết được nữa người ơi!
Khi huyền lại nghĩ còn thanh sắc
Lúc hỏi rồi suy giữ điệu lời
Đối ngẫu câu từ sao chuẩn mực
Vần niêm ý tự cũng đừng lơi
Nhưng mà cái nghiệp thơ cùng thẩn
Chẳng nỡ chia lìa cụ với tôi.

Nguyên sỹ Đào

Bài họa: KÍNH BÁC ĐÀO
(Ngũ độ thanh)

“Ngũ độ thanh” là ngón để chơi
Sao mà mệt quá thể trời ơi !
Đường thi kén chọn từng câu chữ
Thuật ngữ đừng nên để rối lời
Nắm vững thanh vần luôn học hỏi
Nhiều khi dấu nặng vẫn còn lơi
Nàng Thơ õng ẹo đùa ai đấy
Hẳn cũng không chừa mấy bạn tôi .

Trần Ngọc Bích

BẠN TÔI ĐẮC LÃO
(Viết theo “Ngũ độ thanh”)

Bác Vũ xuân này thọ bảy mươi
Lòng vui rộn rã mắt luôn cười
Niềm mơ đỏ thắm dòng sông rộng
Cõi mộng xanh rờn nước biển khơi
Quả nghĩa dâng người xây hạnh phúc
Huê tình kính lão dựng đời tươi
Tâm thành trí vững dân làng trọng
Sống bậc nhân hiền mãi thảnh thơi.

Nguyễn Sỹ Đào

Bài họa :
CHÚC MỪNG THI HỮU
(Họa bài “Bạn tôi đắc lão”
(Ngũ độ thanh)

Lộc vẫn đang chờ hưởng tám mươi
Dù cho cách trở vẫn vui cười
Lời sâu ý thẳm thêu tình mẹ
Chữ thảo vần gieo vịnh giếng khơi
Sống khỏe yêu đời tâm nhẹ nhõm
Tài nâng nghĩa trọng đức hồng tươi
Xin mừng bác Vũ bài thơ họa
Đẹp mãi tâm hồn, sống thảnh thơi.

Trần Ngọc Bích

Họa bài “TRẢ” của Nguyễn Đức Pha
Bài họa : NGUYÊN VẬN
(Ngũ độ thanh)

Trả bác dòng thơ vịnh chữ “miều”
Và không muốn trả những gì yêu
Còn lo trả nợ bài ai xướng
Trả lại niềm mơ những cánh diều
Trả mãi rồi, sao còn vướng nợ
Tìm đâu được lá trả cành diêu
Thôi thì cũng trả thời xa vắng
Muối mặn gừng cay trả đã nhiều .

Trần Ngọc Bích

ĐÔI VẦN TẢN MẠN
(Ngũ độ thanh)

Qua nhà Nguyễn Đức gặp vần yêu
Ngẫm suốt ngày đêm bởi tự miều
Hỏi có ai từng vô ngõ mận
Mà không chạnh nghĩ tới vườn diêu
Ve mừng phượng nở chờ lưu bút
Cuốc giận sen tàn nhãng thả diều
Gửi đóa hồng hoa vào cõi mộng
Cho lòng thục nữ nhớ nhung nhiều.

Nguyễn Sỹ Đào

 

 

Có 1 phản hồi tại Bài viết

  1. sydaounesco nói:

    WORDPRESS.COM

    Khám phá Dashboard của bạn: Bốn trong số cụ yêu thích của chúng tôi
    WordPress.com đã thay đổi rất nhiều trong những năm qua – đây là một số cách thức mới yêu thích của chúng tôi để sắp xếp xuất bản và duyệt web.

    Một vài tháng trước, chúng tôi đưa ra một trình chỉnh sửa bài spandy mới, cập nhật của WordPress.com Reader, và một ứng dụng máy tính để bàn WordPress.com. Tất cả đều được thiết kế để làm cho xuất bản và quản lý các trang web của bạn dễ dàng hơn, hiệu quả hơn từ tự động tiết kiệm để tạo nhanh các phòng trưng bày hình ảnh.

    bạn đã phát hiện ra tất cả những gì WordPress.com mới và cải tiến có thể làm gì? Dưới đây là bốn thủ đoạn yêu thích của chúng tôi.

    Xem trước trang web của bạn trên bất kỳ thiết bị, ngay từ soạn thảo của bạn
    Theo nhiều người truy cập vào blog của chúng tôi từ điện thoại và máy tính bảng, đó là ngày càng quan trọng để đảm bảo bạn trông tốt không có vấn đề lớn như thế nào (hoặc nhỏ!) Màn hình. Bạn có thể mua một chục thiết bị để kiểm tra như thế nào trang web của bạn trông, lỗi bạn bè của bạn để kiểm tra blog của bạn trên điện thoại của họ – hoặc xem trước trang web của bạn trên các kích cỡ màn hình khác nhau từ ngay trong bài viết hoặc trang soạn thảo.

    Khi bạn bấm vào nút “Xem trước” trong trình soạn thảo, bạn sẽ thấy một vài biểu tượng trên đầu của cửa sổ xem trước:

    Nhấn vào biểu tượng ba nhấn mạnh, và bạn sẽ có thể xem các bài viết (hoặc trang) trên ba kích cỡ màn hình khác nhau: màn hình máy tính, tablet và smartphone. Hãy tự tin rằng lời nói và hình ảnh của bạn xuất hiện ngay khi bạn có ý định, không có vấn đề thiết bị.

    Sao chép và dán cho các siêu liên kết nhanh
    Liên kết là mạch máu của Internet; chúng giúp chúng ta điều hướng trong trang web và khám phá những cái mới. Đã có những cách dễ dàng để tạo ra những từ siêu liên kết (như thế này) với nút “tạo liên kết”, nhưng bây giờ bạn không cần một nút ở tất cả: chỉ cần sao chép và dán.

    Sao chép URL mà bạn muốn liên kết để vào clipboard của máy tính của bạn, sau đó đi vào trong bài viết của bạn hoặc biên tập viên trang. Đánh dấu văn bản bạn muốn làm cho có thể click, và dán URL trực tiếp trên văn bản đánh dấu, nếu bạn muốn thay thế nó. Đó là nó!

    Các văn bản nêu bật sẽ được gạch dưới và màu xanh để cho bạn biết đó là một siêu liên kết. Để thay đổi một liên kết, di chuyển con trỏ lên liên kết và nhấp vào biểu tượng bút chì; bạn sẽ có thể chỉnh sửa URL, và thiết lập các liên kết để mở trong một cửa sổ mới. Để loại bỏ các liên kết, nhấp vào X. (Và đừng lo lắng: bạn vẫn có thể sử dụng nút liên kết nếu bạn cảm thấy thoải mái hơn với điều đó.)

    Mọi người đều thích một danh sách
    Nếu bạn đang như tôi, bạn đọc rất nhiều blog – và giữ cho chúng được tổ chức đôi khi có thể là một thách thức. Nhập danh sách Reader, một cách để nhóm blog bạn theo dõi. Chỉ muốn kiểm tra bài viết mới từ blog thực phẩm yêu thích của bạn, hoặc các nhà phân tích chính trị? Bạn muốn chia sẻ tất cả các trang web DIY yêu thích của bạn với bạn bè? Lập danh sách!

    Trưởng cho Reader của bạn. Trong cột bên trái tay, nhấp vào mũi tên xuống bên cạnh danh sách và sau đó nhấn Add để mở công cụ danh sách. Thêm tiêu đề và mô tả; danh sách được công khai, do đó, một mô tả sẽ giúp người khác hiểu những gì họ sẽ tìm thấy. Để thêm blog vào danh sách, dán URL của blog bạn muốn đưa vào và bấm Add (và điều này có thể được trang web bất kỳ, không chỉ WordPress.com blog). Dưới đây là một danh sách chúng tôi được thực hiện với một số Sketchers và họa sĩ yêu thích của chúng tôi:

    Like

Gửi phản hồi tới mọi người

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s